جلال­ الدين محمد بلخي، قبل از مواجهه با شمس تبريزي، دانشمند و عالمي بود موقر و معنون، ا ما برخورد آذرخش­گون شمس­ تبريزي وجود او را به آتش کشيد و کوه خفته مولانا را به آتش­فشاني عاشقانه مبدل ساخت بطوري که هيچ انديشمند و خردمندي را نمي­توان يافت که با آثار سحرکننده مولانا آشنايي پيدا کند و محو تماشاي زيبايي­ هاي کلام وي نشود. رينولد نيکلسون که عمري را صرف آثار مولانا و ادبيات عرفاني ايران کرده است درباره او چنين گويد: «نبوغ عرفاني ايراني در جلال­الدين تجلي يافته و چون بر آثار شعراي عارف جهان نظر افکنيم مولوي را مي­بينيم که بر رفيع­ترين قله ايستاده است و ساير شعراي عارف جهان در مقام مقايسه با او در حکم تپه کوچکي هستند. با مطالعه آثار شعراي بعد از مولوي به اين نکته پي مي­بريم که همه ايشان از عقايد وي استفاده کرده و تحت نفوذ معنوي او بوده­اند...»